Thai University RankingsRESEARCH RADAR
การวิเคราะห์บรรณมิติและเครือข่ายโลก

เครือข่ายวิจัยการศึกษาวิชาชีพสุขภาพขยายตัว แต่ศูนย์อำนาจยังอยู่ในประเทศรายได้สูง

Moving towards decolonizing health professions education research: an analysis of global network patterns and equity implications

ทีมไทยวิเคราะห์โครงสร้างผู้ร่วมประพันธ์ของงานวิจัยการศึกษาวิชาชีพสุขภาพในวารสาร Q1 ชั้นนำ 5 แห่งตลอดปี 2015–2024 ครอบคลุม 13,187 บทความ ผู้เขียน 45,366 คน และสังกัดจาก 162 ประเทศ ผลผลิตรายปีเพิ่ม 2.7 เท่าและจำนวนผู้เขียนแตกต่างกันเพิ่ม 3.7 เท่า สัดส่วนงานที่มาจากประเทศรายได้สูงล้วนลดจาก 86% เป็น 63% ขณะที่งานจากประเทศนอกกลุ่มรายได้สูงล้วนเพิ่มจาก 6% เป็น 26% เครือข่ายจึงกว้างและเชื่อมโยงมากขึ้น แต่สหรัฐฯ สหราชอาณาจักร และแคนาดายังครองตำแหน่งศูนย์กลาง และความร่วมมือของประเทศรายได้น้อยมักเชื่อมผ่านประเทศรายได้สูงมากกว่าจะเกิดเครือข่ายที่นำโดยภูมิภาคเอง

01

ข้อค้นพบสำคัญ

  • ชุดข้อมูลมี 13,187 บทความ ผู้เขียน 45,366 คน และ 162 ประเทศ ผลผลิตรายปีเพิ่ม 2.7 เท่า ส่วนจำนวนผู้เขียนแตกต่างกันต่อปีเพิ่ม 3.7 เท่าระหว่างปี 2015–2024
  • สัดส่วนบทความจากประเทศรายได้สูงล้วนลดจาก 86% เป็น 63% ขณะที่บทความจากประเทศนอกกลุ่มรายได้สูงล้วนเพิ่มจาก 6% เป็น 26% แต่ผลงานของประเทศรายได้สูงและรายได้ปานกลางค่อนข้างสูงมากกว่า 60% ยังไม่มีความร่วมมือระหว่างประเทศ
  • ในผลงานร่วมระหว่างประเทศ ประเทศรายได้สูงปรากฏใน 70% และ 45% เป็นความร่วมมือระหว่างประเทศรายได้สูงด้วยกัน ประเทศรายได้น้อยมีเพียง 164 ผลงานร่วม โดย 65% จับคู่กับประเทศรายได้สูง
  • ความร่วมมือ UMIC–LMIC มี 41 ผลงาน LMIC–LIC มี 11 ผลงาน และไม่พบงานร่วมข้ามประเทศที่เป็น LIC ล้วน แม้จำนวนประเทศเพิ่มจาก 72 เป็น 162 จำนวนลิงก์เกือบสิบเท่า และความหนาแน่นเพิ่มจาก 8% เป็น 14%
  • small-world coefficient ลดจาก 8.55 เป็น 4.39, modularity จาก 0.200 เป็น 0.172 และ homophily จาก 0.53 เป็น 0.39 สะท้อนการเชื่อมข้ามกลุ่มมากขึ้น แต่การลด homophily ส่วนหนึ่งมาจากการเชื่อม LIC–HIC ไม่ใช่เครือข่ายที่ LIC เป็นผู้นำ
02

ทำไมจึงมีความสำคัญระดับโลก

งานให้หลักฐานเชิงโครงสร้างว่าการมีส่วนร่วมทั่วโลกขยายขึ้นจริง แต่การนับประเทศหรือบทความเพียงอย่างเดียวอาจซ่อนการพึ่งพาศูนย์กลางเดิมได้ วารสาร ผู้ให้ทุน และเครือข่ายวิจัยสามารถใช้ตัวชี้วัดเหล่านี้ติดตามว่าความร่วมมือใต้–ใต้ การเป็นผู้นำจากประเทศรายได้น้อย และบทบาทเชื่อมเครือข่ายเพิ่มขึ้นหรือไม่ อย่างไรก็ดี ตำแหน่งในเครือข่ายผู้ร่วมประพันธ์เป็นเพียงตัวแทนเชิงโครงสร้าง ไม่ได้พิสูจน์ว่าใครกำหนดคำถาม ควบคุมเงินทุน ได้รับเครดิต หรือมีอำนาจบรรณาธิการ

03

บทบาทของนักวิจัยไทย

ผู้เขียนทั้งแปดคนมีสังกัดไทย เจ็ดคนมาจากสถาบันการแพทย์จักรีนฤบดินทร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล และ Somsak Chunharas จากมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ ทีมไทยจึงเป็นผู้ออกแบบและดำเนินการวิเคราะห์ความเสมอภาคของเครือข่ายโลก ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่เก็บข้อมูล บทความระบุว่า Peerasit Sitthirat พัฒนาแนวคิดและวิธีวิจัย เขากับ Seksan Yoadsanit ทำการวิเคราะห์ ส่วนสมาชิกอื่นร่วมอภิปราย กำกับ และเขียนงานตามบทบาทที่รายงาน

04

ข้อจำกัดที่ควรรู้

การใช้ประเทศของสังกัดเป็นโหนดทำให้ลำดับผู้เขียน ความแตกต่างระหว่างสถาบัน ความเหลื่อมล้ำระดับบุคคล และสัญชาติของนักวิจัยหายไป SNA เห็นโครงสร้างแต่ไม่เห็นมิติทางสัญลักษณ์ บรรทัดฐาน หรือประสบการณ์จริง การจำกัดไว้ที่วารสารภาษาอังกฤษ Q1 ห้าแห่งอาจมองข้ามวารสารภูมิภาค ภาษาท้องถิ่น และแหล่งที่มีอิทธิพลนอกฐาน Scopus จึงอธิบายชั้นวารสารนำ ไม่ใช่ทั้งสาขา ที่สำคัญ ข้อมูลผู้ร่วมประพันธ์ไม่สามารถชี้ว่าใครกำหนดวาระ คุมงบประมาณ มีอำนาจบรรณาธิการ หรือได้รับประโยชน์จากงานวิจัย

05

ตรวจสอบแหล่งต้นทาง

ScientometricsScientometrics↗

DOI: 10.1007/s11192-026-05860-2

KEEP EXPLORING

งานวิจัยไทยที่น่าติดตามต่อ